تکنولوژی در خدمت زایمان: چگونه یک اپلیکیشن زندگی مادران و نوزادان را نجات میدهد؟
مرگومیر مادران و نوزادان یکی از جدیترین چالشهای سلامت عمومی در افغانستان است. بر اساس گزارش سازمان جهانی صحت (WHO)، در سال ۲۰۲۰ میزان مرگومیر مادران در این کشور ۶۲۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده برآورد شد؛ بهگونهای که بهطور میانگین هر روز نزدیک به ۲۴ زن به دلیل عوارض مرتبط با زایمان جان خود را از دست میدادند.
کمبود قابلههای آموزشدیده، نبود متخصصان نسایی ولادی و دسترسی محدود به خدمات صحی، بهویژه در مناطق دورافتاده، از عوامل اصلی این بحران به شمار میروند. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، محدودیتهای گسترده بر آموزش و اشتغال زنان باعث کاهش نیروی انسانی در بخش صحت مادر و کودک شده و نگرانیها درباره آینده خدمات زایمانی را افزایش داده است.
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که افغانستان با ۶۶۹ مرگ مادر در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، یکی از بالاترین میزانهای مرگومیر مادران در جهان را دارد. سازمان ملل متحد هشدار داده است که در صورت ادامه کاهش کمکهای مالی بینالمللی، ممکن است در سال ۲۰۲۶ میزان مرگومیر مادران تا ۵۰ درصد افزایش یابد. این وضعیت، ضرورت استفاده از راهحلهای نوآورانه برای بهبود خدمات زایمانی را بیش از پیش برجسته میسازد.
یکی از این راهحلها، اپلیکیشن موبایلی Safe Delivery App است؛ یک ابزار دیجیتال طراحیشده برای تقویت دانش و مهارت قابلهها و ارائه خدمات ایمن به مادران باردار و نوزادان. این اپلیکیشن آموزشی و بالینی شامل راهنماهای بالینی مبتنی بر شواهد، ویدیوهای گامبهگام مدیریت زایمان و اورژانسهای مرتبط، منابع تعاملی آموزشی و آزمونهای کاربری و امکان استفاده آفلاین در مناطق بدون اینترنت است و به قابلهها کمک میکند حتی با حداقل امکانات، در لحظات حیاتی تصمیمات درست و سریعتری بگیرند. نسخهٔ فارسی این برنامه از سال ۲۰۲۲ در اختیار کارکنان صحی قرار گرفته و بهویژه در مناطق دورافتاده افغانستان مورد استفاده قرار میگیرد.
در یکی از نمونههای عملی، به گفته صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، قابلهای به نام فرشته در یک خانهٔ صحت خانواده تحت حمایت UNFPA در ولسوالی میوند ولایت قندهار، مشغول مراقبت از کافیه، مادر ۳۵ ساله باردار بود. کافیه در پنج زایمان قبلیاش سابقه خونریزی شدید داشت که زایمان او را پرخطر میکرد. فرشته پیش از زایمان، با استفاده از اپلیکیشن Safe Delivery App، روشهای مدیریت خونریزی پس از زایمان را مرور و داروهای لازم را آماده کرد. وقتی کافیه نوزاد پسرش را با وزن سه کیلوگرم به دنیا آورد، قابله آمادگی کامل داشت و توانست با کمک این ابزار دیجیتال از وقوع یک عارضه بالقوه مرگبار جلوگیری کند.
در ولایت کاپیسا، پروین، قابله، با یک وضعیت اضطراری مواجه شد؛ مادری با نوزاد نارس وزن ۱.۱ کیلوگرم به مرکز مراجعه کرد. به گفته صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، پروین برای مدیریت این مورد از اپلیکیشن Safe Delivery App استفاده کرد و ویدیوهای آموزشی آن را به خانواده نشان داد تا نحوه مراقبت ایمن از نوزاد آسیبپذیر را آموزش دهد. در ابتدا خانواده با انتقال نوزاد به شفاخانه مخالفت میکردند، اما ویدیوهای اپ آنها را متقاعد کرد. چند روز بعد، نوزاد وزن گرفته و وضعیتش تثبیت شده بود. خانواده به پروین گفتند که راهنماییهای اپ جان فرزندشان را نجات داده است.
فراتر از نمونههای فردی، اپلیکیشن Safe Delivery App در سراسر افغانستان به قابلهها کمک میکند تجربههای خود را به اشتراک بگذارند و مهارتهای خود را تقویت کنند. به گفتهٔ صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، این ابزار با ارائه کتابخانه آموزشی، ویدیوهای تعاملی و امکانات ارتباطی، اعتماد به نفس قابلهها را در مدیریت زایمانهای عادی و اضطراری افزایش داده و به حفظ جان مادران و نوزادان در مناطق دورافتاده کمک میکند. قابلهها گزارش دادهاند که این اپلیکیشن بخش جداییناپذیر کار روزانهشان شده و توانایی آنها برای مواجهه با شرایط اورژانسی را به شکل محسوسی ارتقا داده است.
اپلیکیشن Safe Delivery App در اپ استور و گوگل پلی قابل پیدا کردن و دانلود است. این برنامه رایگان بوده و با جستجوی نام Safe Delivery توسط توسعهدهنده Maternity Foundation قابل نصب است.
